Waarom een basis- en aangepast profiel niet volstaan

Wat basis en aangepast profiel bieden

Het basisprofiel en het aangepaste profiel zijn een nuttige verfijning van de klassieke DISC-benadering. Het basisprofiel laat zien hoe iemands gedrag zich het meest spontaan uit, met minder sterke aanpassing. Het aangepaste profiel laat zien hoe iemand ervaart dat hij zijn gedrag moet bijstellen in zijn huidige rol of omgeving.

Het verschil tussen die twee is waardevolle gespreksstof. Het maakt een spanning zichtbaar tussen wat natuurlijk voelt en wat de omgeving lijkt te vragen. Een groot verschil kan wijzen op een rol die veel aanpassing vraagt en op den duur energie kost; een klein verschil op een rol die goed past. Dat is meer dan een enkel profiel biedt en het opent een gesprek over passendheid en welbevinden. In die zin zijn basis en aangepast profiel een echte stap vooruit ten opzichte van een statisch, enkelvoudig beeld. Ze erkennen dat gedrag en omgeving op elkaar inwerken en dat aanpassing een rol speelt.

Toch nog een algemeen beeld

Ondanks die verfijning blijft er een fundamentele beperking. Zowel het basisprofiel als het aangepaste profiel geven een algemeen beeld, geen situatiespecifiek beeld. Het basisprofiel beschrijft algemeen natuurlijk gedrag; het aangepaste profiel beschrijft een algemeen ervaren aanpassing. Maar geen van beide koppelt gedrag aan een concrete, afgebakende situatie.

Het aangepaste profiel zegt iets over een spanning tussen natuurlijk en aangepast gedrag in het algemeen, niet over hoe gedrag zich uit in juist deze onderhandeling, dit teamoverleg of dit conflict. Het middelt de aanpassing uit over alle situaties, net zoals een enkel profiel het natuurlijke gedrag uitmiddelt. Daarmee blijft de context onzichtbaar. Je weet dat iemand zich in het algemeen aanpast, maar niet hoe zijn gedrag er in een specifieke rol werkelijk uitziet. En juist dat is wat je nodig hebt om gedrag in een concrete situatie te begrijpen of te ontwikkelen. Basis en aangepast profiel zijn dus een verfijning van het algemene beeld, maar nog steeds geen situationele analyse.

Het verschil tussen aanpassing en situatie

De kern van waarom basis en aangepast niet volstaan, zit in het verschil tussen aanpassing in het algemeen en gedrag in een specifieke situatie. Het aangepaste profiel vangt aanpassing, maar als een algemeen gegeven: dit is hoe ik ervaar dat ik me over het geheel genomen moet bijstellen.

Maar aanpassing is niet overal hetzelfde. Iemand kan zich in leiderschap heel anders aanpassen dan in klantcontact en in conflict weer anders dan in ideevorming. Een algemeen aangepast profiel middelt die verschillen uit en verliest daarmee precies de informatie die er in een concrete situatie toe doet. Een situationele analyse vangt dat wel: ze laat zien hoe gedrag zich uit in een gekozen context, met de aanpassing die juist die situatie oproept. Dat is een wezenlijk ander niveau van precisie. Waar het aangepaste profiel zegt dat iemand zich aanpast, laat een situationele analyse zien hoe, waar en hoeveel, in de situatie die je wilt begrijpen. Dat verschil is het gat dat basis en aangepast profiel niet vullen.

De grens van denken aan een situatie

Een gangbare poging om toch context te vangen, is de respondent vragen om aan zijn werk of rol te denken terwijl hij de vragen beantwoordt. Dat lijkt de situatie in te bouwen, maar methodisch is het zwak. De instructie staat naast de vragen, niet erin.

Daardoor is ze makkelijk te vergeten, wordt ze door verschillende mensen verschillend opgevat en verandert ze de vragen zelf niet. In de praktijk levert het alsnog een algemeen beeld op, gekleurd door een half onthouden instructie. Iemand kan zich voornemen aan zijn leiderschapsrol te denken en gaandeweg toch antwoorden vanuit een algemeen zelfbeeld. Dat is precies de zwakte die basis en aangepast profiel niet oplossen: ook zij bouwen de situatie niet in de meting in. Een echt situationele analyse doet dat wel, door de context te verankeren in de manier waarop de vragen zijn geconstrueerd. Pas dan hoort elk antwoord bij een bepaalde situatie en ontstaat het situatiespecifieke beeld dat een algemeen profiel, ook met basis en aangepast, niet kan geven.

Wat een situationele analyse toevoegt

Een echt situationele analyse vult het gat dat basis en aangepast profiel laten. Ze bouwt de situatie in de vraagconstructie in, zodat het resultaat hoort bij een gekozen context in plaats van bij een algemeen zelfbeeld. Daarmee wordt zichtbaar hoe gedrag zich uit in leiderschap, conflict, klantgesprek of verandering, elk apart.

Dat maakt de analyse contextueler en bruikbaarder voor ontwikkeling. In plaats van te praten over hoe iemand is, of hoe hij zich in het algemeen aanpast, kun je zeggen hoe zijn gedrag in deze situatie neigt te zijn en samen onderzoeken wat helpt en wat een risico is. Bovendien werkt een moderne situationele analyse normatief, zodat je het resultaat kunt begrijpen in relatie tot een norm. Die combinatie van ingebouwde context en normatief meten geeft een precisie die basis en aangepast profiel niet bereiken. Het is precies dit principe waarop ons Future DISC-profiel rust: gedrag in beeld brengen zoals het schakelt tussen situaties en zo het situatiespecifieke beeld geven dat ontwikkeling vraagt.

Wanneer basis en aangepast wel volstaan

Dat basis en aangepast profiel niet volstaan voor situatiespecifiek werk, betekent niet dat ze nutteloos zijn. Voor veel doelen zijn ze prima. Voor een eerste kennismaking met gedrag, voor een gesprek over de algemene spanning tussen natuurlijk en aangepast gedrag en voor het openen van een gesprek over passendheid, bieden ze waardevolle stof.

De kunst is te weten wanneer ze volstaan en wanneer niet. Wil je een globaal beeld en een eerste gesprek, dan zijn basis en aangepast profiel geschikt. Wil je gedrag in een concrete rol of situatie begrijpen en ontwikkelen, dan schieten ze tekort en heb je een situationele analyse nodig. Die eerlijkheid over de grens van het model is belangrijk. Ze voorkomt zowel dat je basis en aangepast profiel afdoet als waardeloos, als dat je ze meer laat dragen dan ze kunnen. Het gaat om het juiste instrument voor de juiste vraag: het verfijnde algemene beeld waar dat volstaat en de situationele analyse waar precisie nodig is.

Van algemeen naar situationeel

De ontwikkeling van een enkel profiel, via basis en aangepast profiel, naar situationele analyse is een natuurlijke opbouw in precisie. Elk niveau voegt iets toe. Een enkel profiel geeft een globaal beeld; basis en aangepast profiel voegen de spanning tussen natuurlijk en aangepast gedrag toe; en situationele analyse voegt de context zelf toe.

Die opbouw laat zien dat basis en aangepast profiel geen fout zijn, maar een tussenstap. Ze erkennen al dat gedrag en omgeving op elkaar inwerken, maar ze doen dat nog op algemeen niveau. De volgende stap, het inbouwen van de concrete situatie, maakt het beeld pas echt bruikbaar voor ontwikkeling in een specifieke rol. Wie die opbouw begrijpt, kan bewust kiezen welk niveau een vraag nodig heeft en beseft dat basis en aangepast profiel een waardevol maar onvolledig antwoord geven op de vraag hoe gedrag zich in een bepaalde situatie uit. Voor die vraag is situationeel kijken de logische en noodzakelijke volgende stap.

Situatiespecifiek werken met HBG

Voor ons is het inzicht dat basis en aangepast profiel niet volstaan de reden dat we situationeel kijken. We erkennen de waarde van het verfijnde algemene beeld, maar wanneer het doel is om gedrag in een concrete rol te begrijpen of te ontwikkelen, brengen we de situatie in de analyse zelf, met het Future DISC-profiel.

Dat past bij onze missie om mensen te helpen zichzelf en elkaar beter te begrijpen, in de werkelijkheid waarin ze leven. We kiezen bewust het niveau dat bij de vraag past: het algemene beeld waar dat volstaat en de situationele analyse waar precisie nodig is. Wil je gedrag begrijpen en ontwikkelen op het niveau van concrete situaties, in plaats van een algemeen basis- en aangepast profiel, dan denken we daar graag in mee, met de mens als uitgangspunt en de situatie als sleutel tot precisie.

Veelgestelde vragen