Waarom de meeste kernwaarden niet werken

Waarom de meeste kernwaarden niet werken

De meeste kernwaarden werken niet en de reden is meestal dezelfde: ze zijn te vaag, te algemeen en niet verbonden met gedrag. Woorden als integriteit, respect en samenwerking klinken goed, maar ze zeggen niet wat mensen concreet anders moeten doen. Ze zijn zo algemeen dat niemand het ermee oneens kan zijn en juist daarom sturen ze niets.

Daar komt bij dat kernwaarden vaak van bovenaf worden bedacht, in een directiekamer of door een communicatiebureau en daarna aan de organisatie worden opgelegd. Mensen voelen zich er niet mee verbonden omdat ze er niet aan hebben meegedacht. En het ergste is wanneer de waarden botsen met wat mensen dagelijks zien: als integriteit op de muur staat maar leiders zich er niet naar gedragen, wordt de waarde een leugen die het cynisme voedt. Loze kernwaarden zijn dan erger dan geen kernwaarden, want ze ondermijnen het vertrouwen. Begrijpen waarom de meeste kernwaarden falen, is de eerste stap naar waarden die wel werken.

Concreet in plaats van abstract

Kernwaarden die wel werken, zijn concreet in plaats van abstract. Ze zeggen niet alleen wat je belangrijk vindt, maar ook wat dat betekent in gedrag. Niet integriteit als los woord, maar we doen wat we beloven, ook als het lastig is. Niet samenwerking, maar we delen informatie zonder erom gevraagd te worden.

Door een waarde te vertalen naar concreet gedrag, wordt ze bruikbaar. Mensen weten dan wat er van hen verwacht wordt en ze kunnen zien of ze het doen. Een concrete waarde is toetsbaar: je kunt vaststellen of het gedrag aanwezig is of niet. Een abstracte waarde is dat niet en juist daarom stuurt ze niets. De vertaalslag van waarde naar gedrag is dus cruciaal. Ze maakt het verschil tussen een woord op de muur en een richtlijn voor handelen. Wie kernwaarden wil laten werken, moet daarom niet stoppen bij het kiezen van mooie woorden, maar doorgaan tot de vraag: wat betekent dit concreet in wat we doen en laten?

Gedragen, niet opgelegd

Kernwaarden werken alleen wanneer ze gedragen worden door de mensen die ernaar moeten leven. Waarden die van bovenaf worden opgelegd, zonder dat de organisatie eraan heeft meegedacht, blijven van de directie en worden niet die van iedereen. Betrokkenheid ontstaat door meedenken, niet door oplegging.

Dat betekent niet dat kernwaarden per se democratisch moeten worden gekozen, maar wel dat mensen zich erin moeten herkennen en er eigenaarschap over moeten voelen. Vaak werkt het het best om waarden niet te verzinnen maar te ontdekken: wat maakt deze organisatie op haar best, welk gedrag zien we bij de mensen die we het meest waarderen? Waarden die voortkomen uit wat al leeft, worden eerder gedragen dan waarden die worden geimporteerd. En het proces om ze te vinden, waarin mensen meedenken over wat werkelijk belangrijk is, schept al betrokkenheid. Gedragen waarden zijn geen woorden die aan mensen worden gegeven, maar woorden die mensen herkennen als de hunne. Dat verschil bepaalt of een waarde leeft of dood op de muur hangt.

Zichtbaar in gedrag, van de top af

De belangrijkste test voor kernwaarden is of ze zichtbaar zijn in gedrag en dan vooral in het gedrag van de top. Niets ondermijnt een waarde sneller dan een leiding die haar predikt maar niet naleeft. Mensen letten meer op wat leiders doen dan op wat ze zeggen en een waarde die de top niet voorleeft, wordt een holle frase.

Daarom beginnen werkende kernwaarden bij voorbeeldgedrag. Wanneer leiders zich zichtbaar naar de waarden gedragen, ook als het lastig is, worden de waarden geloofwaardig. Wanneer ze de waarden schenden zonder gevolg, sterven ze af. Waarden zijn in die zin geen communicatievraagstuk maar een gedragsvraagstuk: ze leven of sterven in wat mensen daadwerkelijk doen, elke dag. Dat maakt het naleven van kernwaarden tot een verantwoordelijkheid, in de eerste plaats van de leiding. Een organisatie die haar waarden serieus neemt, houdt haar leiders eraan en maakt het bespreekbaar wanneer gedrag en waarden uiteenlopen. Zichtbaarheid in gedrag, van de top af, is de lakmoesproef van of kernwaarden werkelijk werken.

Waarden en gedrag

Kernwaarden gaan uiteindelijk over gedrag en daar raken ze aan het denken over gedrag dat DISC en drijfvereninzicht bieden. Waarden vertalen naar gedrag betekent concreet maken welk handelen bij een waarde hoort en dat is precies waar gedragstaal helpt. In plaats van de abstracte waarde respect, kun je beschrijven welk gedrag respect toont in samenwerking.

Gedragsinzicht helpt ook begrijpen dat mensen waarden op verschillende manieren uitdrukken. Iemand met veel D-gedrag toont betrokkenheid anders dan iemand met veel S-gedrag, maar beiden kunnen de waarde volop leven. Dat voorkomt dat een waarde wordt versmald tot een bepaalde stijl. En drijfvereninzicht helpt begrijpen dat waarden geworteld zijn in wat mensen ten diepste belangrijk vinden; kernwaarden die aansluiten op de waarden die al in mensen leven, worden vanzelf gedragen. Door kernwaarden te verbinden aan concreet gedrag en aan wat mensen werkelijk drijft, maak je ze levend in plaats van loos. Zo worden waarden geen woorden op de muur, maar een gedeelde taal voor hoe we met elkaar willen werken.

Minder waarden, meer betekenis

Een veelgemaakte fout is te veel kernwaarden hebben. Een lijst van tien mooie woorden onthoudt niemand en waarden die niemand onthoudt, sturen niets. Minder waarden, die echt leven, werken beter dan een lange lijst die niemand kan opnoemen.

Daarom loont het om scherp te kiezen: welke paar waarden zijn werkelijk kenmerkend voor deze organisatie op haar best en de moeite waard om bij te bewaken? Drie of vier waarden die mensen kunnen onthouden en die zichtbaar zijn in gedrag, hebben meer effect dan tien die op de muur staan te verstoffen. En het loont om die weinige waarden diep uit te werken: wat betekenen ze concreet, welk gedrag hoort erbij, hoe herken je ze? Minder maar betekenisvollere waarden geven een organisatie een echt kompas, in plaats van een verzameling nietszeggende deugden. De kunst is niet om zo veel mogelijk mooie woorden te verzamelen, maar om de weinige te kiezen die er werkelijk toe doen en die vervolgens te laten leven.

Waarden levend houden

Kernwaarden die werken, worden levend gehouden. Ze zijn geen eenmalig project maar een doorlopend gesprek. Dat betekent ze regelmatig ter sprake brengen, ze gebruiken bij besluiten en beoordelingen en het bespreekbaar maken wanneer gedrag en waarden uiteenlopen.

Waarden komen tot leven wanneer ze worden gebruikt: wanneer een team bij een lastige keuze vraagt wat onze waarden hier van ons vragen, wanneer een leider zijn gedrag toetst aan de waarden, wanneer waardevol gedrag wordt herkend en gewaardeerd. Waarden die alleen op de muur hangen en verder nooit worden genoemd, sterven af. Waarden die deel worden van het dagelijkse gesprek, gaan sturen. Dat vraagt volhouden, want het is makkelijker om waarden te formuleren dan om ze levend te houden. Maar juist in het levend houden zit het verschil tussen kernwaarden die werken en kernwaarden die loze kreten blijven. Een organisatie die haar waarden serieus neemt, verankert ze niet in een document maar in hoe mensen dagelijks met elkaar omgaan en beslissen.

Werkende kernwaarden met HBG

Voor ons zijn kernwaarden die werken een kwestie van gedrag, niet van communicatie. We helpen organisaties om waarden concreet te maken, te verbinden aan gedrag en levend te houden, zodat ze sturen in plaats van verstoffen.

Dat past bij onze missie om mensen te helpen zichzelf en elkaar beter te begrijpen en om organisaties menselijker en consistenter te maken. We gebruiken gedrags- en drijfvereninzicht om waarden te vertalen naar concreet, herkenbaar gedrag en om ze te verbinden aan wat mensen werkelijk drijft. Wil je met je organisatie werken aan kernwaarden die niet loos zijn maar zichtbaar in gedrag, van de top tot de werkvloer, dan denken we daar graag in mee, met de mens als uitgangspunt en gedrag als de plek waar waarden werkelijk leven.

Veelgestelde vragen