Weinig innovatie, veel talent? Kijk naar het klimaat.

Is innovatie een kwestie van talent, of van klimaat?

Het klimaat in plaats van het individu

Ekvalls belangrijkste bijdrage was de verschuiving van aandacht: van het creatieve individu naar het creatieve klimaat. Lang werd creativiteit vooral gezien als een eigenschap van bijzondere mensen. Ekvall liet zien dat het klimaat waarin mensen werken minstens zo bepalend is voor of creativiteit en innovatie tot bloei komen.

Dat is een belangrijk inzicht, want het betekent dat innovatie geen kwestie van geluk of van het vinden van genieen is, maar iets wat je kunt beinvloeden door aan het klimaat te werken. Een organisatie vol getalenteerde mensen kan toch weinig innoveren als het klimaat creativiteit smoort; en een organisatie met gewone mensen kan floreren als het klimaat hen de ruimte geeft. Ekvalls onderzoek maakte het creatieve klimaat meetbaar en beschrijfbaar en daarmee ook veranderbaar. Dat sluit aan op een breder inzicht: gedrag en prestatie hangen sterk af van de omgeving. Net zoals een team niet alleen te begrijpen is uit individuele profielen, is innovatie niet alleen te verklaren uit individuele creativiteit. Het klimaat doet ertoe en vaak meer dan we denken.

De dimensies van een creatief klimaat

Ekvall onderscheidde een aantal dimensies die samen bepalen hoe creatief en innovatief een klimaat is. Daartoe behoren onder meer uitdaging en betrokkenheid, de mate waarin mensen zich betrokken voelen bij en uitgedaagd door hun werk; vrijheid, de ruimte om zelf te bepalen hoe je werkt; en steun voor ideeen, de mate waarin nieuwe ideeen serieus worden genomen.

Daarnaast noemde hij vertrouwen en openheid, dynamiek en levendigheid, speelsheid en humor en de ruimte voor debat, waarin verschillende standpunten mogen botsen. Ook het onderscheid tussen constructief debat en persoonlijk conflict is belangrijk: het eerste bevordert creativiteit, het tweede smoort haar. En hij benoemde risico durven nemen en tijd voor ideeen als voorwaarden voor innovatie. Samen schetsen deze dimensies een rijk beeld van wat een klimaat creatief maakt. Het is geen kwestie van een enkele factor, maar van een samenspel van sfeer, ruimte, vertrouwen en durf. Ekvalls dimensies geven organisaties een taal en een handvat om hun eigen klimaat te begrijpen en gericht te verbeteren.

Uitdaging, vrijheid en steun

Enkele van Ekvalls dimensies verdienen bijzondere aandacht omdat ze zo bepalend zijn. Uitdaging en betrokkenheid gaan over de vraag of mensen hun werk zinvol en boeiend vinden. Waar mensen zich betrokken en uitgedaagd voelen, ontstaat energie en de bereidheid om te investeren in nieuwe ideeen; waar het werk saai of betekenisloos voelt, verdwijnt die energie.

Vrijheid gaat over de ruimte om zelf te bepalen hoe je je werk doet. Autonomie is een krachtige bron van motivatie en creativiteit; wie voortdurend gecontroleerd wordt, durft zelden iets nieuws te proberen. En steun voor ideeen gaat over hoe een organisatie reageert op nieuwe voorstellen. Worden ideeen serieus genomen en verder ontwikkeld, of meteen afgeschoten? Een klimaat waarin ideeen welkom zijn, nodigt uit tot creativiteit; een klimaat waarin ze worden neergesabeld, leert mensen hun ideeen voor zich te houden. Deze drie dimensies, uitdaging, vrijheid en steun, vormen samen een groot deel van wat een klimaat creatief of juist verstikkend maakt.

Debat versus conflict

Een bijzonder verhelderend onderdeel van Ekvalls werk is het onderscheid tussen debat en conflict. Debat gaat over het botsen van ideeen, standpunten en perspectieven; conflict gaat over het botsen van personen, over persoonlijke spanningen en vijandigheid. Het eerste bevordert creativiteit, het tweede smoort haar.

Dat onderscheid is belangrijk omdat organisaties debat en conflict makkelijk verwarren. Een organisatie die alle spanning wil vermijden, onderdrukt vaak ook het debat en daarmee de botsing van ideeen die tot innovatie leidt. Een gezond creatief klimaat kent juist veel debat: mensen spreken elkaar tegen, dagen elkaars ideeen uit en durven het oneens te zijn over de inhoud. Tegelijk is er weinig persoonlijk conflict: de spanning zit op de inhoud, niet op de personen. Dat sluit aan op psychologische veiligheid en op wat teammodellen laten zien: productief conflict over ideeen is een teken van gezondheid, terwijl persoonlijk conflict de samenwerking vergiftigt. Ekvalls onderscheid helpt organisaties het juiste soort spanning te koesteren en het verkeerde soort te verminderen.

Klimaat en gedrag

Ekvalls onderzoek sluit mooi aan op het denken over gedrag. Net zoals gedrag zich uit in een context, komt creativiteit tot bloei in een klimaat. En net zoals een team meer is dan de som van individuele profielen, is een creatief klimaat meer dan een verzameling creatieve mensen. De omgeving vormt het gedrag, ten goede en ten kwade.

Gedragsinzicht helpt bovendien begrijpen hoe mensen verschillend bijdragen aan een creatief klimaat. De een brengt ideeen in, de ander bouwt ze uit, weer een ander toetst ze kritisch; een team heeft al die bijdragen nodig, zoals ook teamrolmodellen laten zien. Een klimaat dat maar een soort bijdrage waardeert, mist de rijkdom die innovatie vraagt. Door zowel het klimaat als de gedragssamenstelling van een team te begrijpen, kun je gerichter werken aan een omgeving waarin creativiteit gedijt. Ekvalls dimensies en gedragsinzicht vullen elkaar zo aan: het een beschrijft de sfeer die creativiteit mogelijk maakt, het ander hoe verschillende mensen daar op verschillende manieren aan bijdragen.

Het klimaat verbeteren

De praktische waarde van Ekvalls werk is dat het creatieve klimaat te verbeteren is. Omdat de dimensies benoembaar en meetbaar zijn, kan een organisatie onderzoeken hoe haar klimaat ervoor staat en waar het knelt. Voelen mensen zich uitgedaagd, hebben ze vrijheid, worden ideeen gesteund, is er ruimte voor debat, durven mensen risico te nemen?

Door die vragen te stellen, wordt zichtbaar waar het klimaat creativiteit smoort en waar het haar voedt. En veel dimensies zijn beinvloedbaar door leiderschap en cultuur: een leider die ideeen serieus neemt, vrijheid geeft en debat verwelkomt, verbetert het klimaat direct. Belangrijk is te beseffen dat het klimaat niet met een enkele ingreep verandert, maar met consistent gedrag over tijd, vooral van leiders. Een organisatie die haar creatieve klimaat serieus neemt, werkt aan alle dimensies tegelijk, van betrokkenheid tot durf. Zo wordt innovatie geen kwestie van hopen op inspiratie, maar van bewust een klimaat scheppen waarin creativiteit vanzelf meer ruimte krijgt.

Wat Ekvall ons leert

De blijvende les van Ekvalls onderzoek is dat de omgeving ertoe doet, misschien wel meer dan we geneigd zijn te denken. We schrijven succes en falen makkelijk toe aan individuen, aan hun talent of gebrek daaraan, terwijl het klimaat waarin ze werken vaak minstens zo bepalend is.

Dat is een hoopvol inzicht, want het klimaat is beinvloedbaar op een manier waarop aangeboren talent dat niet is. Een organisatie die weinig innoveert, hoeft niet te wachten op het aannemen van geniale mensen; ze kan werken aan het klimaat dat creativiteit voedt. En het is een inzicht dat aansluit op onze bredere overtuiging dat gedrag en prestatie sterk afhangen van de context. Ekvalls werk geeft daar een concrete, onderzochte invulling aan voor het domein van creativiteit en innovatie. Het herinnert leiders eraan dat hun belangrijkste bijdrage vaak niet ligt in wat ze zelf bedenken, maar in het klimaat dat ze scheppen voor de mensen om hen heen. Dat is precies de houding van naast mensen staan in plaats van boven hen.

Een creatief klimaat scheppen met HBG

Voor ons is Ekvalls onderzoek een waardevolle onderbouwing van iets wat wij diep geloven: de omgeving vormt het gedrag en een goed klimaat laat mensen tot hun recht komen. We helpen organisaties om hun klimaat te begrijpen en te verbeteren, met aandacht voor uitdaging, vrijheid, steun, debat en veiligheid.

Dat past bij onze missie om mensen te helpen zichzelf en elkaar beter te begrijpen en om organisaties gezonder en creatiever te maken. We combineren inzicht in het klimaat met inzicht in gedrag, zodat je zowel de sfeer als de bijdragen van mensen kunt versterken. Wil je met je organisatie werken aan een klimaat waarin creativiteit en innovatie gedijen, dan denken we daar graag in mee, met de mens als uitgangspunt en het klimaat als de bodem waarop prestatie en creativiteit groeien.

Veelgestelde vragen