Waarom voelt vaagheid aardiger dan duidelijkheid, terwijl het dat niet is?

Vaagheid is niet aardig

Het diepgewortelde misverstand is dat vaagheid aardig is. We verzachten een boodschap, laten iets in het midden, of zeggen niet wat we echt vinden, in de overtuiging dat we daarmee vriendelijk zijn. Maar het tegenovergestelde is vaak waar: vaagheid laat mensen in onzekerheid en dat is een last, geen cadeau.

Wie niet weet waar hij aan toe is, gaat gissen, piekeren en zich zorgen maken. Een medewerker die geen heldere feedback krijgt, blijft steken in onzekerheid over hoe hij het doet. Een team zonder duidelijke kaders raakt verward over wat er van hen wordt verwacht. De vermeende vriendelijkheid van vaagheid legt de last van de onduidelijkheid bij de ander. Echte vriendelijkheid neemt die last juist weg door helder te zijn. Duidelijkheid geeft mensen houvast en houvast is een vorm van respect. Wie durft te benoemen wat er speelt, behandelt de ander als iemand die de waarheid aankan en dat is uiteindelijk veel vriendelijker dan hem in het ongewisse laten.

Duidelijkheid is een vorm van respect

Achter het idee dat duidelijkheid vriendelijk is, ligt een houding van respect. Wanneer je helder bent tegen iemand, behandel je hem als een volwassene die de waarheid aankan en er iets mee kan. Wanneer je vaag blijft, behandel je hem impliciet als iemand die beschermd moet worden tegen de werkelijkheid.

Dat laatste voelt zorgzaam, maar het is subtiel neerbuigend. Het ontneemt de ander de informatie die hij nodig heeft om te kiezen, te groeien of bij te sturen. Duidelijkheid geeft die informatie terug. Ze zegt: ik neem je serieus genoeg om eerlijk tegen je te zijn. Natuurlijk vraagt dat om de juiste toon en het juiste moment; helderheid is geen excuus voor botheid. Maar de kern is dat een duidelijke boodschap, ook als ze ongemakkelijk is, een teken van vertrouwen in de ander is. Naast iemand staan betekent hem de waarheid gunnen, niet hem sparen door hem in onwetendheid te laten.

Helder zonder hard te zijn

Duidelijkheid wordt vaak verward met hardheid, alsof je alleen helder kunt zijn door bot te worden. Dat is een valse tegenstelling. Je kunt volstrekt duidelijk zijn en tegelijk warm en respectvol. Sterker nog, dat is precies de kunst: de boodschap helder, de toon vriendelijk.

Het verschil zit in hoe je het brengt. Hard is: je functioneert niet. Helder en warm is: ik maak me zorgen over hoe dit gaat, laten we bespreken wat er speelt en wat je nodig hebt. Beide zijn duidelijk over het probleem, maar de tweede laat ruimte en respect. Helderheid gaat over de inhoud van de boodschap, niet over de scherpte van de toon. Wie dat onderscheid maakt, hoeft niet te kiezen tussen aardig en eerlijk; hij kan beide zijn. De boodschap niet afzwakken, maar wel met zorg overbrengen: dat is duidelijkheid die vriendelijk is. Het vraagt oefening, maar het is een vaardigheid die van onduidelijke, ongemakkelijke gesprekken heldere, opbouwende gesprekken maakt.

Waarom we vaagheid verkiezen

Als duidelijkheid zo waardevol is, waarom kiezen mensen dan zo vaak voor vaagheid? Meestal niet om de ander te sparen, maar om zichzelf te beschermen. Een heldere boodschap kan een ongemakkelijke reactie oproepen en die willen we vermijden. Vaag blijven voelt veiliger voor onszelf.

Dat is menselijk, maar het is goed om eerlijk te zijn over wat er werkelijk speelt. Vaak dienen we met vaagheid ons eigen comfort, niet de ander. We stellen het ongemakkelijke gesprek uit, verzachten de boodschap zo dat ze nauwelijks nog aankomt, of hopen dat het probleem vanzelf overgaat. Maar het probleem groeit meestal en de ander blijft in het ongewisse. Erkennen dat vaagheid vaak zelfbescherming is, helpt om de moed te vinden voor duidelijkheid. Het verschuift de vraag van hoe voorkom ik ongemak naar wat heeft deze persoon werkelijk nodig. En dat is bijna altijd helderheid, ook als die voor beiden even ongemakkelijk is.

Duidelijkheid afstemmen op de mens

Duidelijk zijn betekent niet dat je iedereen op dezelfde manier benadert. Mensen ontvangen een boodschap verschillend en gedragsinzicht helpt om helderheid af te stemmen op de mens tegenover je. De boodschap blijft dezelfde, maar de manier waarop je haar brengt, mag meebewegen.

Iemand met veel D-gedrag waardeert vaak een korte, directe boodschap zonder omhaal. Iemand met veel S-gedrag heeft baat bij een rustige, veilige toon en wat meer tijd. Iemand met veel C-gedrag wil de feiten en de onderbouwing en iemand met veel I-gedrag hecht aan de relatie waarin de boodschap landt. Dat is geen kwestie van de waarheid verdraaien, maar van haar zo brengen dat ze aankomt. DISC helpt daarbij: het laat zien hoe je duidelijk kunt zijn op een manier die past bij hoe iemand luistert. Zo wordt duidelijkheid niet alleen eerlijk, maar ook effectief, omdat de boodschap de ander werkelijk bereikt in plaats van hem af te stoten.

Duidelijkheid in leiderschap

Voor leiders is duidelijkheid een van de grootste geschenken die ze hun mensen kunnen geven. Een leider die vaag blijft over verwachtingen, richting of feedback, laat zijn team in onzekerheid en onzekerheid put uit. Een leider die helder is, geeft rust en houvast, ook als de boodschap lastig is.

Medewerkers geven vaak aan dat ze onduidelijkheid moeilijker vinden dan een moeilijke boodschap. Ze kunnen veel aan, mits ze weten waar ze aan toe zijn. Een leider die duidelijk durft te zijn over wat goed gaat en wat beter moet, schept een omgeving waarin mensen kunnen groeien in plaats van gissen. Dat vraagt moed, want duidelijkheid kan ongemakkelijke reacties oproepen. Maar het is precies de vriendelijkheid die een team nodig heeft. Naast je mensen staan betekent hen niet sparen met vaagheid, maar hen serieus nemen met helderheid. Een leider die dat leert, ontdekt dat duidelijkheid en warmte elkaar niet uitsluiten maar versterken.

Duidelijkheid als gewoonte

Duidelijkheid is geen eenmalige daad maar een gewoonte die je kunt ontwikkelen. Wie gewend is aan vaagheid, moet leren de moed op te brengen voor helderheid, keer op keer, tot het natuurlijker gaat voelen. Dat begint bij kleine momenten: een eerlijk antwoord geven waar je normaal om de hete brij heen zou draaien, een verwachting expliciet maken, een zorg uitspreken.

Naarmate je merkt dat duidelijkheid geen ramp veroorzaakt maar juist lucht geeft, wordt het makkelijker. Mensen blijken de helderheid vaak te waarderen, ook als de boodschap ongemakkelijk was, omdat ze eindelijk weten waar ze aan toe zijn. Voor teams en organisaties werkt dit aanstekelijk: een cultuur waarin mensen duidelijk durven zijn, is opener en gezonder dan een cultuur van vaagheid en gissen. Duidelijkheid als gewoonte maakt van ongemakkelijke uitzonderingen normale gesprekken. En dat is precies waar het om gaat: niet af en toe moedig helder zijn, maar helderheid tot de gewone manier van doen maken.

Duidelijk en vriendelijk met HBG

Voor ons is duidelijkheid is vriendelijk geen slogan maar een houding die doorwerkt in alles wat we doen. We helpen mensen en organisaties om helder te durven zijn zonder hard te worden en om duidelijkheid af te stemmen op de mens tegenover hen, met behulp van gedragsinzicht.

Dat past bij onze missie om mensen te helpen zichzelf en elkaar beter te begrijpen en om samenwerking eerlijker en gezonder te maken. Voor leiders en teams betekent dit dat ze leren hoe helderheid en warmte samengaan en dat vaagheid uit zelfbescherming plaatsmaakt voor duidelijkheid uit zorg. Wil je met je team werken aan een cultuur waarin mensen duidelijk en vriendelijk durven zijn, dan denken we daar graag in mee, met de mens als uitgangspunt en helderheid als een vorm van respect.

Veelgestelde vragen

Bronnen

• Een standpunt van Human Behaviour Group®, geschreven vanuit onze visie op gedrag en samenwerking.