In het kort
Marston sluit af met leiderschap. Hij onderscheidt twee soorten. De een leidt vanuit macht en bezit, en mensen volgen omdat ze iets nodig hebben. De ander leidt vanuit verbinding, en mensen geven zich vrijwillig over.
Wie leidt met dwang, bereikt gehoorzaamheid. Wie leidt met verbinding, bereikt toewijding. En toewijding is sterker en duurzamer.
Hoe normaal iemand ook is, hij is van jongs af aan geleerd zijn eigen gedrag te meten met de meetlat van de conventie. Wat zijn vader voor hem deed, en wat de buren nu doen, geldt als de norm van het normale. En die belachelijke maatstaf wordt voor een groot deel gesteund door de zogenoemde sociale wetenschappers van vandaag, blijkbaar omdat de psychologie tot nu toe geen tastbare beschrijving van een normaal mens heeft geleverd, alleen een statistische.
Een stoutmoedig psychiater stelde onlangs onomwonden dat als een meisje op een school zat waar de meesten rookten en dronken, zij in aanmerking kwam voor psychiatrisch onderzoek als zij weigerde ook te roken en te drinken. Ik neem aan dat hij roken en drinken niet als toets van sociale overgave bedoelde, maar als nadrukkelijke regel dat het gemiddelde gedrag van een groep de juiste maatstaf is waarmee de normaliteit van elk lid wetenschappelijk kan worden gemeten. Geen beginsel voor de studie en verbetering van de mens kan verderfelijker zijn.
In dit hoofdstuk · 7 delen
We tonen elkaar het minst normale
In het kort, in onze taalWe laten elkaar alleen zien wat goed uitkomt. Daardoor gaan we een groot deel van ons gezonde zelf als afwijkend zien.
Mensen zien alleen het minst normale deel van elkaar
Het is om meerdere redenen verderfelijk, maar vooral om deze. Het deel van iemands gedrag dat een ander kan waarnemen, is een klein en onrepresentatief deel van al zijn bewuste doen en laten. Het deel dat iemand anderen laat zien, is juist dat deel waarvan hij denkt dat het in hun ogen het meest deugt en hem dus het meeste voordeel oplevert. Mensen leren van jongs af aan dat het juiste is wat je wordt opgedragen door wie je kan belonen. Kinderen gedragen zich daarom bij hun ouders volgens de regels van de ouders. Bij andere kinderen is hun gedrag heel anders, maar ook niet geheel normaal, want ook daar hebben ze al geleerd het effect te maken dat het gunstigst voor henzelf is. Pas in het volstrekte geheim, met niemand erbij, gedraagt het kind zich radicaal anders. Dat geheime gedrag is het meest normaal. Toch leert het kind het al snel als het meest abnormaal te zien.
Naarmate iemand ouder wordt, wordt zijn zichtbare gedrag steeds meer bepaald door wat hij denkt dat anderen goedkeuren en het rijkst belonen. Zijn eigen normale zelf, bepaald door de bouw van zijn lichaam, blijft zich in het geheim uiten, maar dat normale gedrag wordt geleidelijk haast geheel innerlijk, om zich niet te verraden in een daad die hem in de ogen van anderen schaadt. Zo leren mensen, door zich naar het zichtbare gedrag van hun groep te voegen, meer dan de helft van hun normale zelf als abnormaal te zien. Om normaal te blijven gelden, moeten ze hun eigen natuurlijke, geheime gedrag als abnormaal blijven beschouwen. En al vermoeden ze scherp dat andere leden van hun groep zich in het geheim net zo gedragen, ze leren die geheime normaliteit, zodra ze aan het licht komt, als weerzinwekkend abnormaal te zien. Zodra ze horen dat buurman zijn geluk vindt bij een vrouw die niet als zijn echtgenote kan worden voorgesteld, veroordeelt elke in het geheim normale burger dat gedrag met alle felheid die hij in huis heeft. Weer een steen op de last van abnormaliteit waaronder de mensheid gebukt gaat.
De innerlijke twijfel
In het kort, in onze taalHoe normaler iemand is, hoe sterker vaak de innerlijke overtuiging dat hij afwijkt. Marston wil die twijfel wegnemen.
De innerlijke overtuiging van abnormaliteit
Dit alles betekent voor de emotionele heropvoeding dat de klinisch psycholoog voor de gigantische taak staat normale mensen ervan te overtuigen dat het normale deel van hun emoties normaal is. Hoe normaler ze zijn, hoe sterker hun innerlijke overtuiging van abnormaliteit. Het is dus makkelijk een normaal liefdesverlangen aan te wijzen dat de persoon al voor volstrekt abnormaal houdt, en hem, of eerder haar, te overtuigen dat die geheime emotie moet worden gesublimeerd tot het leren van kerkmuziek of het schrijven van nooit gepubliceerde opstellen over kunst. Maar het is dwaas te denken dat die zogenoemde sublimaties iets anders doen dan de vrouw beroven van een deel van haar normale zelf, dat ze voor de analyse tenminste nog een kans had ooit op een normale manier te uiten.
Normaal is niet wat de buurman doet
In het kort, in onze taalGezond gedrag hangt niet af van de meerderheid om je heen, maar van de vraag of je drijfveren in de goede volgorde staan.
Normaliteit hangt niet af van wat je buurman doet
De enige praktische emotionele heropvoeding leert mensen dat er een norm van gedrag bestaat die op geen enkele manier afhangt van wat de buren doen of van wat ze denken dat de buren willen. Mensen moeten leren dat de liefde-delen van zichzelf, die ze voor abnormaal zijn gaan houden, volkomen normaal zijn. En meer nog, dat liefde, echte liefde en geen seksuele appetijt, in de mens het uiteindelijke doel van alle handelen is, en dat appetijt daarvoor altijd aan liefde moet worden aangepast. Bij die boodschap staat de heropvoeder meteen voor de opgave de mens genoeg te bevrijden van de bestaande, door appetijt beheerste maatstaven om zijn ware zelf normaal te laten uiten. Afwijkingen houden zichzelf vooral in stand door afgedwongen conformiteit met dingen. Moderne appetijten zijn monsterlijk ontwikkeld. Om ze zelfs maar deels te stillen hebben we dingen nodig, en nog meer dingen, en om die te krijgen moeten we ons schikken naar wie ze bezit. Zij stellen de norm, en wel een die conformiteit met hun eigen dingenjacht afdwingt. De leer dat het gemiddelde zichtbare gedrag van een groep de norm is, betekent in werkelijkheid dat de mate waarin je je naar dingen schikt de maat van je normaliteit is. Wat een verbijsterende leer: je bent normaal in de mate waarin je bereid bent een deel van jezelf op te geven om meer dingen te krijgen.
Hoe kunnen we het normale deel bevrijden van de noodzaak zich naar een abnormale norm te schikken? Mensen moeten eerst leren dat de vereiste conformiteit niet met de abnormale delen van de bezitters is, maar met hun normale appetijt-delen. Die mensen, of hun voorouders, wonnen hun bezit door zich nooit naar een sterkere tegenstander te schikken, behalve op een manier berekend om die tegenstander te domineren. Passen we die eerste regel van appetijt-succes toe op het overwinnen van de valse norm, dan moet wie normaal wil zijn zulke bezitters niet zien als meerdere bondgenoten aan wie hij zich moet overgeven, maar als tijdelijk sterkere tegenstanders naar wie hij zich schikt om ze uiteindelijk te domineren.
Machtsleiders zijn geen liefde-leiders
In het kort, in onze taalWie leidt vanuit macht en bezit, is nog geen leider die verbindt. Marston zet die twee scherp tegenover elkaar.
Appetijt-leiders zijn geen liefde-leiders
Mensen met appetijt-overwicht hebben de rol van liefde-leider wederrechtelijk ingenomen op grond van hun appetijt-kracht. Ze menen niet alleen voor te schrijven wat anderen moeten doen om een deel van hun rijkdom te krijgen, maar ook wat het publiek voor zijn eigen bestwil moet doen, zonder enige hoop op een deel van de buit. Een man die zijn leven aan appetijt wijdde, of wiens positie afhangt van het behoud van groot bezit, kan geen andere gedragsregels voorschrijven dan appetijt-regels. Evenmin kan hij nalaten zijn overwicht te gebruiken om zwakkeren in zijn eigen belang te laten handelen. Aanvaardt het publiek zulke mannen niet alleen als appetijt-heersers maar ook als liefde-leiders, dan blijft de volstrekt abnormale onderdrukking van liefde bestaan. Maar kan de heropvoeder de mensen leren zich slechts zover naar de regels van appetijt-leiders te schikken als nodig is om de bron te domineren en een eigen bestaan op te bouwen, dan is er hoop. Dan zijn ze vrij hun eigen normaliteit te erkennen en geleidelijk een nieuwe gedragscode te vormen, gebaseerd op het overwicht van liefde en de dienstbaarheid van appetijt. Bij mannelijke patienten heb ik dit programma genoeg beproefd om te weten dat het kan werken.
Maar wat gebeurt er met de man tijdens die heropvoeding? Tegen de tijd dat hij zijn eerste appetijt-succes heeft, is hij al goed op weg naar diezelfde dominante remming van alle liefde die alle dingenjagers kenmerkt. In het mannenlichaam is blijkbaar geen betrouwbare inwendige liefde-prikkel. Wel een sterk inwendig appetijt-mechanisme, de hongerpijn, dat meermaals per dag werkt. Daardoor krijgen geslaagde mannen steevast een enorm overwicht van appetijt. Tegen de tijd dat die drang succesvol wordt in de wedijver met andere mannen, is het overwicht van appetijt over liefde nog verder overdreven, en lijkt geen enkele hoeveelheid liefde-prikkeling door een vrouw liefde nog te kunnen herstellen naar de plaats die ze had toen de man minder geslaagd was.
In de zeldzame gevallen waarin dat niet gebeurt, en de man na zijn succes de appetijt-code wil wijzigen om liefde als normaal te erkennen, loopt hij grote kans op appetijt-rampspoed door zijn vermetelheid liefde te verdedigen. Een voorbeeld lijkt rechter Ben Lindsey van Denver, die onlangs zijn ambt verloor, blijkbaar door zijn inzet om liefde uit de greep van appetijt te bevrijden. Voorlopig ben ik tot de gevolgtrekking gekomen dat mannelijk liefde-leiderschap vrijwel onmogelijk is, om twee redenen. Ten eerste is het mannenlichaam niet gebouwd voor actieve liefde, en houdt het de man niet genoeg liefde-geprikkeld om zijn overontwikkelde appetijt te beheersen. Ten tweede kan hij, als hij appetijt-leiderschap bereikt, dat niet in liefde-leiderschap omzetten, omdat anderen zich niet genoeg aan hem overgeven.
Wat een liefde-leider kenmerkt
In het kort, in onze taalMarston beschrijft de eigenschappen van een leider die mensen laat groeien in plaats van klein houdt.
De eigenschappen van een liefde-leider
Wat maakt een actieve liefde-leider? Vier eigenschappen zijn nodig. Ten eerste een organisme waarvan de inwendige prikkels vooral actieve liefde oproepen, boven passie of enige vorm van appetijt. Ten tweede genoeg appetijt-kracht om zichzelf te onderhouden, zonder direct of indirect afhankelijk te zijn van wie zich aan de leider overgeeft. Ten derde genoeg wijsheid om alle emotiemechanismen van de volwassen mens te begrijpen. Ten vierde genoeg praktische kennis van de bestaande sociale en economische instellingen om de nodige hervormingen zo aan te passen dat ze een maximale normaliteit bij het publiek oproepen. Aan deze vier voldoet vandaag waarschijnlijk niemand ter wereld. Maar samen vormen ze een geheel praktisch patroon van persoonlijkheid, dat binnen enkele generaties kan ontstaan als de emotionele opvoeding gericht wordt op het vormen van liefde-leiders, en tegelijk op een bijbehorende houding van passieve liefde bij de mensen die liefde-leiderschap nodig hebben.
Vrouwen als leiders
In het kort, in onze taalVoor zijn tijd radicaal: Marston ziet juist vrouwen als geschikte liefde-leiders, mits economisch zelfstandig.
Vrouwen opleiden tot liefde-leiders
Waar moet de heropvoeder zoeken naar mensen die tot liefde-leider kunnen worden gevormd? Op mannen is niet te rekenen, tenzij het mannenlichaam radicaal verandert. De enige mogelijke kandidaten zijn dus vrouwen. Maar van de vier eigenschappen bezit de vrouw van nu alleen de eerste: een organisme met toereikende inwendige liefde-prikkels. Het meest hoopvolle teken van emotionele ontwikkeling in de hele geschreven geschiedenis is voor mij dat vrouwen zowel de macht als de bereidheid beginnen te ontwikkelen om in hun eigen onderhoud te voorzien. Wordt die macht drie of vier keer zo groot als nu, dan zullen sommige vrouwen de tweede eigenschap verwerven, appetijt-zelfstandigheid. Juist door appetijt-overwicht alleen hebben mannen het grootste deel van de geschiedenis de wereld geregeerd.
Vermoedelijk hielden vrouwen zich zo lang in met het ontwikkelen van dominantie tot zelfstandigheid omdat ze liefde zozeer verkozen boven appetijt. Ik vroeg onlangs een klas van dertig meisjes te kiezen tussen een ideale liefde en een miljoen dollar. Deze meisjes, studentes aan een school voor lichamelijke opvoeding, bleken in andere tests veel dominanter dan de gemiddelde groep. Vijfentwintig kozen de liefde, vijf het miljoen. Toch beseffen moderne vrouwen eindelijk dat een liefdesverhouding thuis volstrekt onmogelijk is zolang ze hun liefde voor appetijt moeten gebruiken om onderhoud van man of geliefde te krijgen. Ze rusten zich daarnaar uit, en er is grote hoop dat liefde zich uit haar abnormaal omgekeerde verhouding tot appetijt begint te bevrijden zodra vrouwen niet alleen genoeg dominantie winnen om zichzelf te onderhouden, maar ook het recht opeisen dat te blijven doen in al hun verhoudingen met mannen. Het voortbrengen van kinderen is in de meeste verbintenissen niet te rechtvaardigen, maar wordt het wel gerechtvaardigd ondernomen, dan is er goede grond de vrouw te adviseren vooraf voldoende eigen middelen te hebben om zichzelf en het kind door de periode van appetijt-onmacht te dragen, en om van de man te eisen dat hij minstens gelijk deelt in het huishouden en de zorg voor de kinderen.
Dat de vrouw de laatste twee eigenschappen verwerft, ligt nog ver in de toekomst. Maar de heropvoeder moet de verantwoordelijkheid nemen de emotiemechanismen te ontdekken en te beschrijven, en vrouwen zorgvuldig in hun betekenis en beheersing te onderwijzen. In mijn ervaring wordt de praktische kennis die we al hebben, vooral over liefde en voortbrenging, veel sneller opgenomen door studentes dan door mannen. Voor de kennis van de appetijt-mechanismen geldt nu het omgekeerde. Maar zodra vrouwen ook die kennis nodig hebben om hun eigen kinderen te onderwijzen, de bestaande vorm van vrouwelijk liefde-leiderschap, zoeken ze die gretig, zoals blijkt uit de sterke groei van organisaties voor kinderstudie. De laatste eigenschap, praktische kennis van politiek en instellingen, zou moeten voortkomen uit de toegenomen dominantie van de vrouw en haar deelname aan allerlei appetijt-activiteit. Vrouwen nemen al deel aan het openbare leven, al met nog onbevredigend resultaat, althans in Amerika. Het hoort tot het opbouwende programma van de heropvoeder vrouwen emotionele analyses van bestaande politieke en sociale methoden aan te bieden.
Leiderschap leren volgen
In het kort, in onze taalTot slot: hoe mensen leren zich gezond te verbinden met een leider die hen dient. Succes in dienst van geluk.
Mannen en vrouwen leren liefde-leiderschap te volgen
Het tweede deel van het programma, mannen en minder actief ontwikkelde vrouwen leren met passie te reageren op de actieve liefde-leiders, moet aan de vrouw zelf worden overgelaten. Geen taak past beter bij haar normale emotionele uitrusting, zodra die normaliteit openlijk erkend is. Maar de vrouw moet leren haar liefde-kracht uitsluitend voor het welzijn van de mensheid te gebruiken, en niet voor haar eigen vernietigende appetijt-bevrediging, zoals zoveel vrouwen onder het huidige stelsel doen. Mannen hebben een hevige afkeer van het idee zich aan vrouwen over te geven. Toch spannen ze zich tot het uiterste in om juist zo'n hartstochtelijk overgevende band te vormen met vrouwen die hen hebben gecaptiveerd. Aanvaardt de vrouw die band, en is zij geleerd haar liefde-overwicht de hele verhouding door te behouden, dan volgt groot geluk voor beiden. Het passievolle genot van de man in overgave kan dan de hele verhouding door worden opgeroepen, in plaats van treurig weg te ebben zoals nu zo vaak gebeurt wanneer de vrouw na het huwelijk in een overgevende rol wordt gedwongen.
Conformiteit die uit overgave voortkomt, kan op prettige wijze worden geleerd. Dat is een bijkomend voordeel van dit programma. Want zowel conformiteit als dominantie krijgen, wanneer ze in dienst van een passie staan, al de prettigheid van die passie in plaats van hun vroegere onprettigheid, zonder ook maar iets aan appetijt-doelmatigheid te verliezen. Het voorgestelde programma draagt dus zowel de belofte van appetijt-succes als van liefde-geluk in zich. Want in plaats van de omgekeerde verhouding waarin geluk aan succes wordt aangepast en beide daardoor mislukken, moet succes aan geluk worden aangepast.
Waar wij afwijken van Marston: dit slothoofdstuk is deels vooruitstrevend en deels sterk gedateerd. Zijn pleidooi voor economische zelfstandigheid van vrouwen en gedeelde zorg was voor 1928 opmerkelijk modern. Maar zijn hele bouwwerk rust op vaste, biologisch bepaalde sekserollen, mannen van nature appetijt-gedreven, vrouwen van nature liefde-gedreven, en op het idee dat alleen vrouwen tot echt leiderschap in staat zouden zijn. Die essentialistische aannames delen wij niet. Wij nemen het bruikbare kernidee over, dat dienend leiderschap dat mensen laat groeien superieur is aan leiderschap uit eigenbelang, maar niet zijn onderbouwing via vaste rolpatronen van man en vrouw.
